همه چیز در مورد ریتالین
دکتر شریک کنانی- روانپزشک

والدینی که کودکان بیش فعال با یا بدون نقص توجه دارند، عموماً در مورد مصرف داروها بخصوص ریتالین که شایع ترین داروی مصرفی این کودکان است، نگرانی های زیادی دارند. از جمله اینکه این دارو بر روی چه قسمتی از مغز تاثیر می گذارد؟ میزان اثر آن چقدر است؟ آیا برای همه کودکان مفید است؟ آیا عوارض دارد؟ چگونه با عوارض این دارو میتوان مقابله کرد؟ تا کی به مصرف آن باید ادامه داد؟ و بسیار از سوالات دیگر، که در مقاله حاضر سعی در پاسخگویی به اینگونه سوالات را خواهیم داشت.

رایجترین دارو برای کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی ونقص توجه می باشد دارویی است به نام «متیل فنیدیت» با نام تجاری «ریتالین». اين دارو به شكل قرص در بازار دارويي موجود است. ریتالین با اثر بر قشر مغز و تالاموس ازباز جذب مجدد دوپامین در سلول هاي عصبي جلوگیری می کند (دوپامین یکی از مواد شیمیایی است که در انتقال عصبی نقش دارد). مدت اثر اين دارو 4 تا 6 ساعت است؛ بنابراین باید این دارو یک یا دو بار در روز مصرف کرد. بین کودکان از نظر پاسخ¬هایشان به این داروها تفاوتهای زیادی وجود دارد، برخی کودکان سریعاً و به مقدار کم دارو پاسخ می¬دهند، در حالی که کودکان دیگر فقط به مقدار زیاد دارو پاسخ می دهند. درصورت عدم تاثیر این دارو در مورد فرزندتان، باید با پزشک مشورت کنید تا علت را بیابد.
آنچه که اثبات شده این است که استفاده از داروهای محرکی همچون ریتالین موجب کاهش بیش فعالی، افزایش توجه، کاهش تکانشگری، کاهش رفتارهای منفی، بهبود تعامل اجتماعی و افزایش موفقیت تحصیلی (دارو بر هوش آنها تاثیر نمی گذارد بلکه به آنها کمک می کند تا قابلیت های اصلی را به نحو موثرتری به کار برند) تا حدود 70 -80 درصد می شود.این مقدار اثربخشی در مطالعات مختلف اثبات شده است و این یعنی هیچ جای شکی برای استفاده از این دارو باقی نمی ماند.
در واقع و به زبانی شفاف¬تر، ریتالین جزو داروهایی است که برای درمان کودکان بیش فعال خط اول درمان توسط پزشک تشخیص داده میشوند و البته احتمال عوارضی برای آن مطرح است. ناگفته نماند که همه داروها دارای عوارض هستند اما وقتی که دارو توسط پزشک تجویز می شود، سود و مزیت آن با احتمال عوارض سنجیده میشود و بعد از تشخیص قطعی، دارو داده میشود. مانند انسولین که برای بیماری دیابت تجویز می شود؛کسی که دیابت ندارد اگر به او انسولین تزریق شود حتماً وارد شوک شده و باید بستری شود؛ ریتالین هم دارویی است که فقط اگر با تشخیص قطعی بیش فعالی توسط پزشک داده شود، حتماً ما باید از آن استفاده کنیم. عوارض این دارو قابل کنترل است. پزشکان عموماً قبل از تجویز این دارو یک ارزیابی قبل از درمان که در برگیرنده بررسی عملکرد قلبی بیمار، وجود اختلالات حرکتی و عملکرد کبدی و کلیوی است انجام می دهند و در صورت وجود مشکل در این اعضا و اختلالات متابولیسم، میزان مصرف داروها را کاهش یا از داروی دیگری استفاده میکند.
قبل از آنکه به عوارض این دارو و روشهای کنترل آن اشاره بکنیم، توجه شما را به این نکات جلب میکنم که دارو درمانی برای کودکان بیش فعالی دارای تاثیر فوق العاده ولی کوتاه مدتی بر علائم رفتاری آنان دارد. به محض قطع مصرف دارو نشانه های بیش فعالی با همان شدت قبلی ظاهر می شود. بسیاری از والدین نیز در مورد استفاده از این داروها دچار تردیدند و رغبت چندانی به استفاده از این داروها برای درمان فرزندشان نشان نمی دهند. همچنین بعلت اینکه ثابت شده این بیماری ناشی از عدم تعادل مواد شیمیایی مغز و ارثی است، مصرف این دارو ممکن است طولانی مدت باشد. بنابراین به دلیل کوتاه مدت بودن اثر این دارو و خاصیت مهارکنندگی آن، و نگرانی والدین از عوارض بلند مدت و همچنین برای هدایت درست این کودکان باید از مداخلات روانشناختی و رفتاری، در کنار این دارو بهره برد.
شایع ترین عوارض جانبی ناشی از مصرف ریتالین عبارتند از بی اشتهایی، تهوع، کاهش وزن، بی خوابی، کابوسهای شبانه، گیجی، تحریک پذیری، ملال، کج خلقی، بی قراری که عموماً زیر نظر پزشک قابل کنترل هستند و میتوانید برخی روش های کنترل آن را در جدول زیر مشاهده کنید؛ اما به یاد داشته باشید از این روش ها قبل از مشورت با پزشک استفاده نکنید. برخی عوارض مانند افزایش تیک ها نیز، غالباً پس از مدتی خودبخود از بین می روند. شاید مهم ترین عارضه جانبی این داروها، بروز وابستگی فیزیکی و روانی است که نشان می دهد، مصرف این دارو باید زیر نظر پزشک تجویز کننده، قرار گیرد.

اثرات جانبی روش کنترل و درمان
بی اشتهایی، تهوع، کاهش وزن مصرف دارو همراه با غذا.
استفاده از مواد کمکی کالری زا. از اجبار به غذا خوردن بپرهیزید.
آزمایشات عملکرد کبدی را کنترل کنید.
بی خوابی، کابوسهای شبانه مصرف دارو در ساعات اولیه روز.
استفاده از داروهای کوتاه اثر.
قطع مصرف بعدازظهر یا غروب.
استفاده از درمانهای کمکی
گیجی کنترل فشار خون.
تشویق مصرف مایعات.
استفاده از داروهای طولانی اثر.
تحریک پذیری کاهش میزان مصرف.
ارزیابی علائم اختلالات همراه.
استفاده از درمانهای کمکی
ملال، کج خلقی، بی قراری در نظر گرفتن تشخیص اختلالات همزمان (نظیر اختلال خلق).
کاهش میزان مصرف یا استفاده از اشکال طولانی اثر.
استفاده از درمانهاوداروهای کمکی