افسانه ها و واقعیت ها در مورد خشم

ناهید لطفی ماهر
کارشناس ارشد روانشناسی

در میان انواع هیجان¬ها در انسان¬ها، هیجان خشم توجه بیشتری را به خود جلب کرده است زیرا با انواع مختلفی از پیامدهای منفی همراه است. هر فرهنگی باورها و ارزش های مختلفی نسبت به پدیدهای متفاوت دارد. در این بین ممکن است باورهای غلط در مورد خشم در فرهنگ و ذهن ما شکل بگیرید که بیشتر شبیه افسانه هستند تا واقعیت! این باورهای غلط مانع و سد بزرگی جهت کنترل و مدیریت خشم هستند. با برخی از این افسانه¬ها در این مقاله آشنا شوید.
1
افسانه: فردی که سلامت روان داشته باشد، اصلاً خشمگین نمیشود.
واقعیت: خشم مانند شادی، غم، ترس، لذت و… یک احساس است، احساس طبیعی که همه انسان¬ها آن را تجربه می¬کنند؛ وجود خشم کارکرد تکاملی دارد و باعث حفظ بقاء میشود اما از کودکی به ما یاد داده¬اند که عصبانی نشوید، عصبانی شدن کار خوبی نیست، بچه¬های خوب عصبانی نمی¬شوند و… حتماً شما این جملات را شنیده¬اید اما لازم است بدانید که حق مسلم هر انسان است که شاد باشد، عصبانی شود، بترسد و یا دچار غم شود، در برخی از شرایط نیز خشمگین شدن ضروری است.
2
افسانه: خشم از یک عامل بیرونی مانند یک رویداد، موقعیت یا رفتار شخصی دیگر ناشی می شود و افراد کنترلی بر روی خشم خود ندارند.
واقعیت: درست است که برخی رویدادها و موقعیت¬های بیرونی ممکن است به عنوان عامل محرک در بروز خشم ما موثر باشند اما در نهایت این ما هستیم که فاعل خشم خود و هم مسئول نحوه مدیریت آن هستیم.
3
افسانه: ابراز نمودن خشم، بصورت پرخاشگری مفید و سالم است.
واقعیت: البته که سرکوب نمودن خشم باعث بروز آسیب های مانند افسردگی در ما میشود اما بروز آن بصورت پرخاشگری بدنی و کلامی هم به ما آسیب می رساند. بطوری که افراد پرخاشگر احساس طرد، درماندگی و عدم حمایت میکنند. شیوه درست ابراز خشم، روشی قاطعانه است.
4
افسانه: هر کسی هم جای من بود در این موقعیت عصبانی میشد.
واقعیت: آستانه تحمل افراد در برابر موقعیت های مختلف به سبب ویژگی های شخصیتی و بخصوص باورها و خودگویی های که دارند، متفاوت است یعنی ممکن است یک موقعیت و اتفاق یکسان برای یک نفر مهم نباشد و برای دیگری باعث انفجار خشم شود.
5
افسانه: ابزار خشم توجه دیگران را جلب می¬کند و باعث میشود سریع¬تر به خواسته خود برسید و دیگران از شما سوء استفاده نکنند.
واقعیت: درست است که یکی از دلایل وجود هیجان خشم در ما، دفاع از خودمان است و در کوتاه مدت نیز باعث میشود به آنچه میخاستیم برسیم اما در طولانی مدت، ابراز شدید خشم به روابط ما آسیب میزند. فوران خشم موجب رنجیدگی، ناخشنودی، ایجاد شکاف در روابط و حتی کینه و انتقام جویی میشود.
6
افسانه: پرخاشگری باعث کسب احترام و منزلت در دیگران میشود و من را فردی قوی نشان میدهد.
واقعیت: این افسانه بخصوص در بین نوجوانان و جوانان شیوع بیشتری دارد. قدرت و احترام به معنای ایجاد مزاحمت و قلدری در دیگران نیست و گرچه شاید دیگران به سبب ترس از شما بصورت موقت احترامی خشک و خالی به شما بدهند اما در دیگران احساس کینه و بغض نسبت به شما ایجاد میکند. اگر قادر به کنترل خشم و پذیرش نظرات دیگران باشید، دیگران نیز با شما محترمانه تر رفتار می کنند.
7
افسانه: خشم من در کنترلم نیست و بنابراین باید دیگران مراقب باشند و رفتار خودشان را کنترل کنند.
واقعیت: شما تنها اختیار کنترل و تغییر یک نفر را دارید و آن هم خودتان است. دیگران نمیتوانند بسته به احساسات و رفتارهای شما، رفتار خودشان را تنظیم کنند. حتی اگر دیگران دکمه خشم شما را فشار دادند، شما در مورد چگونگی نشان دادن خشم، آزاد و مختار هستید.
8
افسانه: مدیریت و کنترل خشم یعنی ما خشم را سرکوب کنیم.
واقعیت: هدف مديريت خشم، كاهش احساسات هيجاني و كاهش برانگيختگي روانشناختي حاصل از خشم است. روانشناسان که اصول کنترل خشم را آموزش میدهند، با سرکوب و نادیده گرفتن خشم به شدت مخالف هستند، از نظر آنان کنترل صحیح خشم, یعنی این که هدفتان حل مشکل باشد و نه آزار دیگران.